حسين شهيدى مازندرانى

89

سرگذشت تهران ( فارسى )

چاپخانه هم تا دو سال بعد به كار نيفتاد تا اينكه سرانجام خراب شد و چون خواستند از آن استفاده كنند ، ناچار چرخش را تعمير و حروفش را صاف كردند تا دوباره به كار بيفتد . چاپخانهء سربى ديگرى نيز ، حدود سال 1296 ( ه ق ) در تهران داير شد كه آن هم پس از مدتى تعطيل شد . و آخرين بار در حدود سال 1314 ( ه ق ) يك چاپخانهء سربى در تهران تأسيس شد كه همچنان تا امروز نيز در حال فعاليت است « 1 » . چاپ نخستين روزنامه در تهران نخستين روزنامهء ايران در زمان محمد شاه قاجار و به وسيلهء ميرزا صالح شيرازى در تهران منتشر شد . ميرزا صالح شيرازى كه خود چاپخانه‌اى به ايران آورده و با كار چاپ آشنا بود ، در زمان محمد شاه ، در پايتخت و احتمالا در پست وزارت تهران خدمت مىكرد . ميرزا صالح فرزند حاج باقر سردار عباس‌ميرزا و اصلا كازرونى بود . وى خود نيز بعدها به خدمت وليعهد درآمد و چون افسران انگليس براى تعليم سپاهيان عباس ميرزا به آذربايجان وارد شدند ، ميرزا صالح به سمت منشى افسران انگليسى منصوب شد و پس از آن با همين سمت با كلنل دارسى همكارى مىنمود . چون تصميم گرفته شد كه چند تن از جوانان را به همراه دارسى به انگلستان بفرستند ، ميرزا صالح شيرازى نيز به پيشنهاد دارسى و ديگران انتخاب شد . و براى تحصيل به انگلستان رفت . ميرزا صالح در انگلستان علاوه بر تحصيل ، حكمت طبيعى و تاريخ و زبان لاتين و فرانسه و صنعت چاپ را نيز فرا گرفت و دستگاه چاپى نيز با خود به تهران آورد . ميرزا صالح نسبت به رفقاى هم‌گروهش آزموده‌تر و با مسائل سياسى و اجتماعى اروپا آشناتر بود . در نتيجه پس از بازگشت از انگلستان ، وارد زندگى سياسى شد و به عنوان مهندس به كارهاى سياسى پرداخت و به سبب دانستن چند زبان و آشنا بودن به فنون مختلفه و آداب بين المللى ، از يك سو مأمور تعليم عده‌اى شاگرد شد و از سوى ديگر به ترجمه و امور سياسى پرداخت . وى در زمان محمد شاه ، ملقب به مستوفى نظام شد . علاوه بر وارد ساختن دستگاه چاپ به ايران و چاپ نخستين روزنامه در تهران ، سفرنامهء معروف ميرزا صالح نيز از ديگر يادگارهاى اوست « 2 » .

--> ( 1 ) . تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران . دكتر حسين محبوبى اردكانى . ج 1 ، دانشگاه تهران ، چاپ دوم 1370 ، ص 211 - 227 نقل به اختصار . ( 2 ) - همان ، ص 176 - 179 ، نقل به اختصار .